به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری شرق نو، حذف ارز ترجیحی بر کاغذ، خبری بود که چندی پیش سیدعباس صالحی، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در حاشیه جایزه جلال عنوان کرد؛ خبری که بیان‌کننده افزایش قیمت کاغذ در ظهیرالاسلام و تاثیرات آن بر چاپ کتاب و سبد فرهنگی خانوار بود. انتشار این خبر بلافاصله تأثیرات خود را بر بازار کاغذ گذاشت و افزایش قیمت‌ها که از پاییز امسال روند تدریجی خود را طی می‌کرد، حالا بر مدار جدیدی قرار گرفته است.

سکوت متولیان امر در وزارت ارشاد پس از اعلام این خبر و رها کردن مخاطب بدون توضیح تکمیلی، در دل بسیاری از ناشران تردیدهایی را برای چگونگی تداوم راه ایجاد کرده است. اینکه برنامه ارشاد برای عبور ناشران و مخاطبان از این شرایط چیست و آیا قرار هست یارانه فرهنگی، همانند آنچه به سبد معیشت خانواده تخصیص داده شد، به بخش فرهنگ نیز اختصاص یابد یا خیر، نامشخص است. 

در ماه‌های گذشته یکی از مهمترین دغدغه‌های فعالان بازار نشر، افزایش بی‌ضابطه قیمت‌ها تحت تأثیر اخبار روز، خبرهایی مبنی بر عدم تخصیص ارز برای واردات و نوسانات ارز بود که هر هفته در سایه فقدان نظارت و عملکرد روشنی از سوی دستگاه‌های ذی‌ربط بود. حالا با حذف ارز ترجیحی و _به گفته فعالان بازار_ ممانعت برخی تجار در توزیع کاغذ در بازار، انتظار می‌رود که این نوسانات قیمت و روند تدریجی آن ادامه داشته باشد.

این در حالی است که صنعت نشر کشور در سال‌های گذشته، به‌ویره بعد از شیوع کرونا، با چالش‌های جدی همراه بود؛ تا جایی که شمارگان کتاب در سال 1403 به کمترین حد خود در 20 سال گذشته رسید. در چنین شرایطی، پرسش اصلی این است که آیا این صنعت در حال حاضر ظرفیت پذیرش این تغییر اساسی در سیاستگذاری‌ را دارد یا خیر؟ تبعات و فواید آن برای نشر چیست؟

ابراهیم کریمی، رئیس اتحادیه ناشران و کتابفروشان تهران، در گفت‌وگو با تسنیم، درباره تاثیرات این تصمیم بر بدنه نشر گفت: براساس این تصمیم، قیمت‌ها بر مبنای ارز رایج خواهد بود و طبیعی است که قیمت تمام شده بیشتر از قبل باشد و مخاطب نیز به تبع، با قیمت بالاتری باید کتاب را تهیه کند.

او در پاسخ به این پرسش که آیا قرار هست کمکی به بدنه نشر برای عبور از این بحران صورت گیرد یا خیر نیز توضیحاتی داد و افزود: فعلاً هیچ کمکی مطرح نیست. به ناچار باید بسازیم و راه دیگری وجود ندارد.

به گفته رئیس اتحادیه ناشران و کتابفروشان تهران؛ این تصمیم در نهایت منجر به کاهش شمارگان خواهد شد و از تعداد عناوین نیز کاسته خواهد شد. اما با این حال معتقدم این تصمیم اثرات خود را بعد از نمایشگاه کتاب نشان خواهد داد؛ چون در حال حاضر ناشران، کتاب‌های خود را تا حدودی منتشر کرده‌اند. 

وی حرکت به سمت چاپ دیجیتال و نسخه‌ای را اجتناب‌ناپذیر در شرایط فعلی توصیف کرد و از رونق گرفتن نشر الکترونیک، در صورت عدم قطعی اینترنت، گفت. 

در سوی دیگر این ماجرا، ناشرانی هم هستند که این تصمیم را در نهایت به نفع صنعت نشر کشور توصیف می‌کنند. حجت‌الاسلام والمسلمین علیرضا سبحانی‌نسب، مدیر انتشارات جمال، حذف ارز ترجیحی کاغذ را تصمیمی توصیف کرد که شبه‌ناشران را از میدان به در می‌کند. او در این‌باره به تسنیم گفت:از آنجایی که کاغذ و قیمت آن فرعی‌ترین مشکل انتشارات هست و واقعاً مشکل اساسی این صنعت نبوده، هرگاه با رانت همراه بوده ما دچار یک افت عجیب به لحاظ محتوا مواجه بودیم؛ به این صورت که آثار تولیدی هرچند در وقتی که رانت بیشتر می‌شده، آمار و کمیتش بیشتر بوده، اما کیفیت آن پایین‌تر بوده است. حذف یارانه کاغذ در دولت دهم خیلی از شبه‌ناشران را از عرصه نشر بیرون برد و از برکات ویروس منحوس کرونا حذف بخش دیگری از ناشران و کسانی بود که تفننی وارد این عرصه شده بودند. 

مدیر انتشارات جمال ادامه داد: امروز هم گرانی کاغذ و نبود آن به کیفیت تولیدات عرصه نشر کمک خواهد کرد.

به گفته این فعال صنعت نشر؛ قیمت کاغذ در صورت تثبیت و عدم تعلق ارز، حداقل یک‌سوم قیمت فعلی خواهد شد. ما متاسفانه دچار دو لوپ خوری در زمینه واردات کاغذ بودیم؛ برخی از تجار یکبار در عرصه رانت دلار بخور بخور دارند و یکبار هم در زمان نوسانات دلار. به یقین اگر یکسری اصلاحات ساختاری در واردات انجام شود، ما به شدت دچار سقوط قیمت کاغذ خواهیم بود. 

سبحانی نسب با طرح این پرسش که نمی‌دانم چرا اجازه واردات کاغذ بدون تخصیص دلار نمی‌دهند، اضافه کرد: اساساً در ایران وقتی نمی‌توانند یارانه را مدیریت کنند، حذف یارانه در درازمدت به نفع همه اقشار است. ما امروز یارانه را می‌بینیم که قطع شده، کاغذ یک دفعه‌ای قیمت نجومی پیدا کرده است. این امر، جز سو استفاده و جنگ فرهنگی هیچ چیز دیگری نیست. کسی که پول و موقعیت داشته و توانسته دلار ارزان بگیرد و کاغذ وارد کند، به محض اینکه ارز ترجیحی که برداشته می‌شود، طمع می‌کند به قیمت روز تا فراتر از قیمت روز جهانی بفروشد. 

این فعال عرصه نشر بین‌الملل با تاکید بر اینکه ارز ترجیحی کاغذ "کمکی به مخاطبان، نویسندگان و ناشران نکرده است" یادآور شد: ارز ترحیی کمک که نکرده، کار را هم بدتر کرده است. ما الان سال‌هاست که شنیدیم که چند کشتی کاغذ با دلار 28 هزار تومان وارد کشور شده اماگم شده است و به بازار نرسیده است و دولت با تاجران در جنگ است که این‌ها را به بازار برساند. حالا چه اتفاقی افتاده خبر ندارم. این روند باعث ارزانی کاغذ که نشده بلکه باعث گران‌تر شدن کاغذ هم شده است.

به گفته او؛ یارانه‌ها در ایران بهانه‌هایی برای عقب ماندن هر صنعت است. حذف آن باعث آن باعث رونق آن صنعت خواهد شد. من فکر می‌کنم این تصمیم در درازمدت به نفع فرهنگ و نشر و مخاطب خواهد شد.

سیاست حذف ارز ترجیحی که با هدف حمایت از خانواده‌ها و تولیدکنندگان از سوی دولت اتخاذ شده، در حالی می‌تواند به یاری صنایع مختلف از جمله صنعت نشر آید که با سیاست‌های مکمل و اطمینان‌بخش همراه باشد. در شرایطی که ناشر با چشمی نگران به آینده می‌نگرد، سکوت ارشاد در قبال پرسش‌هایی که در ذهن بدنه نشر وجود دارد، عدم اتخاذ سیاست مشخص نظارتی و فقدان بسته حمایتی برای مخاطب می‌تواند به هیجانی‌تر شدن قیمت‌ها، کاهش بی‌سابقه شمارگان و حذف کتاب از سبد خانوار بینجامد.