به گزارش خبرنگار اجتماعی خبرگزاری تسنیم، ستاد توسعه فناوری‌های نانو و میکرو در ادامه برگزاری سلسله نشست‌های تخصصی و بازدیدهای میدانی، تور فناوری رسانه‌ای خود را با حضور جمعی از اصحاب رسانه، خبرنگاران و فعالان این حوزه برای بازدید از دستاوردهای یک شرکت دانش‌بنیان ایرانی پیشرو در حوزه تولید نانوداروهای ضد سرطان برگزار کرد.

ستاد توسعه فناوری‌های نانو طی سال‌های اخیر گام‌های مؤثری در جهت آشنایی عمیق و میدانی خبرنگاران با زیست‌بوم فناوری و نوآوری کشور برداشته است. این تورها با هدف ترویج علم و فناوری و ایجاد پلی میان صنعتگران دانش‌بنیان و جامعه خبری طراحی شده‌اند تا اصحاب رسانه بتوانند از نزدیک با فرآیند شکل‌گیری، چالش‌ها و دستاوردهای شرکت‌های فناور آشنا شوند.

در جریان این بازدید که به میزبانی شرکت دانش‌بنیان «نانو دارو پژوهان پردیس» انجام شد، محمد اکبرزاده مدیر روابط عمومی ستاد توسعه فناوری‌های نانو و میکرو ضمن قدردانی از میزبانی دکتر ناطقیان و همراهی اصحاب رسانه، اظهار کرد: ما در ستاد نانو، خبرنگاران و فعالان رسانه‌ای را جزئی از خانواده بزرگ نانو می‌دانیم. نگاه ما به این عزیزان همواره مبتنی بر همکاری و تعامل سازنده بوده و لطف دوستان رسانه‌ای در معرفی توانمندی‌های شرکت‌های نانویی همواره شامل حال این زیست‌بوم شده است.

وی افزود: تور فناوری رسانه، یکی از برنامه‌های جذاب ترویجی ستاد است که در قالب آن، خبرنگاران برای بازدید از توانمندی‌های شرکت‌های نانویی اعزام می‌شوند. در این رویدادها، روند شکل‌گیری شرکت‌ها، نقش فناوری نانو در توسعه محصولات و تاثیرات آن‌ها تشریح می‌شود. امروز نیز توفیق حاصل شد تا در خدمت این شرکت دانش‌بنیان باشیم؛ مجموعه‌ای که همواره به عنوان یکی از نمادهای موفقیت نانو در ایران به آن اشاره می‌کنیم و امیدواریم امروز هم با شنیدن خاطرات جذاب شکل‌گیری و معرفی محصولات، روزی خاطره‌انگیز برای جمع حاضر رقم بخورد.

روایت شکل‌گیری یک رویا؛ از جمع‌های دانشجویی تا تأسیس شرکت دانش‌بنیان

در ادامه این نشست، نوید ناطقیان؛ هم‌بنیانگذار و عضو هیئت‌مدیره شرکت نانودارو پژوهان پردیس، به تشریح تاریخچه و فلسفه شکل‌گیری این مجموعه پرداخت.

ناطقیان با اشاره به پیشینه تأسیس شرکت گفت: داستان ما به حدود یک سال قبل از تأسیس رسمی شرکت برمی‌گردد. ما جمعی از دانشجویان و رزیدنت‌های داروسازی در دانشکده داروسازی دانشگاه تهران و مرکز تحقیقات نانو بودیم که پس از گذراندن دوره‌های آموزشی و رسیدن به مرحله پایان‌نامه، تصمیم گرفتیم از فضای صرفاً آکادمیک به سمت فضای کسب‌وکار حرکت کنیم. در آن برهه زمانی، با حمایت‌هایی که دولت از تشکیل شرکت‌های دانش‌بنیان انجام داد، فضا برای ورود به این عرصه مهیا شد.

وی افزود: از جمع حدود 20 نفره رزیدنت‌های آن دوره که شاید به تعبیری "بیکار" بودیم و به دنبال راهی برای استفاده از تخصص خود می‌گشتیم، دو شرکت موفق شکل گرفت که یکی از آن‌ها شرکت ما بود. نهایتاً در مردادماه سال 1390، شرکت نانو دارو پژوهان پردیس را با هدف ایجاد تحول در صنعت دارویی کشور تأسیس کردیم.

عبور از داروسازی سنتی؛ تمرکز بر «سامانه‌های دارورسانی»

عضو هیئت‌مدیره شرکت نانو دارو در تشریح رویکرد فنی و استراتژی این شرکت تصریح کرد: از همان ابتدا به دنبال تولید قرص و کپسول‌های معمولی نبودیم، چرا که بازار از این محصولات اشباع بود. هدف ما ایجاد ارزش افزوده از طریق فناوری بود. باید توجه داشت که گاهی تحول در دارو ناشی از تغییر در فرمول شیمیایی و سکانس‌های پپتیدی است؛ مانند قرص‌های لاغری جدیدی که بعد از داروهای تزریقی مثل "مانجارو" (Mounjaro) وارد بازار شده‌اند و به صورت خوراکی کنترل وزن را انجام می‌دهند. این نوع پیشرفت، "تکنولوژی در شیمی" است نه در سامانه دارو رسانی.

وی تأکید کرد: اما تخصص ما "سامانه دارورسانی" (Drug Delivery System) است. سامانه دارورسانی به این معناست که ما سرنوشت دارو را از حالت تابع شرایط فیزیک وشیمیایی صرف خارج کرده و برای آن برنامه تعریف می‌کنیم.

دکتر ناطقیان برای تفهیم بهتر این موضوع مثالی زد و گفت: به عنوان مثال، در حالت عادی وقتی یک قرص مسکن مانند دیکلوفناک مصرف می‌شود، در کل بدن توزیع شده و نیمه عمر مشخصی دارد. اما با استفاده از سامانه دارورسانی، ما دارو را تبدیل به قرصی می‌کنیم که به طور هوشمند عمل کند؛ مثلاً مستقیم در روده باز شود تا عوارض معده‌ای را کنترل کند، یا به جای آزادسازی ناگهانی در 45 دقیقه، دارو را در طول 12 ساعت به آرامی آزاد کند.

محور فعالیت‌ها: درمان سرطان و بیماری‌های مزمن

هم‌بنیانگذار شرکت نانو دارو پژوهان پردیس در خصوص محور اصلی فعالیت‌های این شرکت اظهار کرد: تمرکز اصلی ما بر روی "دارودرمانی در سرطان" به عنوان دارورسانی هدفمند و همچنین "دارورسانی در بیماری‌های مزمن" مانند اعتیاد است. در حوزه بیماری‌های مزمن، تکنولوژی ما این امکان را فراهم می‌کند که با یک تزریق، بیمار تا یک ماه غلظت خونی مورد نیاز دارو را داشته باشد که این روش برای درمان‌های طولانی‌مدت بسیار کارآمد است.

وی در توضیحات خود، با زبانی ساده به تعریف سرطان و اهمیت دارورسانی هدفمند در آن پرداخت و گفت: سرطان در واقع اختلال در تکثیر سلولی است؛ جایی که کد ژنتیکیِ توقفِ رشد سلولی بلاک شده و سلول به صورت مهارنشدنی تکثیر می‌شود. هنر دارورسانی هدفمند این است که دارو را دقیقاً به همین سلول‌های سرطانی برساند.

چالش دارودرمانی سنتی: شمشیر دولبه‌ای که خودی و بیگانه نمی‌شناسد

هم‌بنیانگذار این شرکت دانش‌بنیان در ادامه به تشریح مکانیزم اثر داروهای شیمی‌درمانی متداول و تفاوت بنیادین آن با سلول‌های طبیعی بدن پرداخت و گفت: سوال مهم این است که سلول سرطانی چه تفاوتی با سلول نرمال دارد؟ در واقع هیچ تفاوتی جز در عملکرد (Malfunction) ندارد؛ سلول سرطانی فقط رشد خود را متوقف نمی‌کند و همین عدم توقف باعث ایجاد توده‌ای ناهنجار و غیرقابل کنترل می‌شود.

وی افزود: داروهای ضد سرطان معمولی، ماهیت «سلول‌کُش» دارند. همان‌طور که آنتی‌بیوتیک میکروب را از بین می‌برد، داروی شیمی‌درمانی هم برای کشتن سلول سرطانی طراحی شده است. اما مشکل اینجاست که وقتی این داروها به صورت غیرتخصصی (Non-specific) تجویز می‌شوند، هم سلول سرطانی و هم سلول‌های سالم بدن را هدف قرار می‌دهند.

ناطقیان در توضیح عوارض جانبی شیمی‌درمانی اظهار کرد: عوارضی مانند ریزش مو و حالت تهوع دقیقاً به همین دلیل رخ می‌دهد؛ زیرا میزان جذب دارو به سرعت تکثیر سلول‌ها بستگی دارد. بافت‌هایی مانند پوست، فولیکول‌های مو و بافت دستگاه گوارش که بیشترین سرعت تکثیر را در بدن دارند، بیشترین آسیب را متحمل می‌شوند. به همین دلیل پزشکان اغلب مجبورند دوز دارو را پایین‌تر از حد موثر (Sub-therapeutic) نگه دارند که این موضوع باعث می‌شود بخشی از سلول‌های سرطانی باقی بمانند و درمان کامل صورت نگیرد.

انقلاب نانو در درمان سرطان؛ هدف‌گیری هوشمند با ذرات 130 نانومتری

عضو هیئت‌مدیره این شرکت دانش‌بنیان، راهکار نوین این مجموعه را استفاده از فناوری نانو برای دارورسانی هدفمند عنوان کرد و گفت: ما دارویی تولید کردیم که مستقیماً سراغ بافت سرطانی می‌رود. این موفقیت نانویی حاصل تلاش تیمی بود که در ابتدا شامل 6 نفر (3 دانشجو و 3 استاد) بود، اما با مهاجرت نیمی از تیم، ما سه دانشجوی باقی‌مانده کار را ادامه دادیم و اولین محصول‌مان متولد شد.

وی در تشریح علمی مکانیزم این نانودارو توضیح داد: در بافت‌های سالم بدن، سلول‌های سازنده رگ‌ها به هم چسبیده‌اند و فضایی در حدود 10 نانومتر بین آن‌ها وجود دارد، بنابراین تنها ذراتی کوچکتر از این اندازه می‌توانند از رگ خارج شوند. اما در بافت سرطانی، به دلیل نیاز شدید تومور به مواد غذایی و اکسیژن برای رشد سریع، رگ‌زایی با سرعت بالا و بدون بلوغ کامل انجام می‌شود. این باعث می‌شود منافذ رگ‌های بافت سرطانی بسیار بزرگ‌تر و در حدود 300 میکرون باشد.

ناطقیان ادامه داد: ما داروی ضد سرطان را به پروتئین «آلبومین» (پروتئین رایج بدن) متصل کرده و آن را به ذره‌ای با اندازه 130 نانومتر تبدیل می‌کنیم. این ذره 130 نانومتری نمی‌تواند از منافذ 10 نانومتری بافت سالم عبور کند و به آن آسیب بزند، اما به راحتی از منافذ بزرگ رگ‌های بافت سرطانی (300 نانومتری) عبور کرده و در تومور تجمع می‌یابد. این یعنی درمان هدفمند (Targeted Therapy).

شکستن انحصار آمریکا و چالش‌های نفس‌گیر رگولاتوری

این فعال حوزه نانوفناوری با اشاره به انحصار جهانی این دارو در زمان شروع پروژه گفت: زمانی که ما کار را آغاز کردیم، تنها یک شرکت آمریکایی در دنیا این دارو را تولید می‌کرد و فروش سالانه آن بیش از یک میلیارد دلار بود. ما با وجود تمام چالش‌ها، از ورشکستگی تا نوسانات شدید نرخ ارز، موفق به تولید این محصول شدیم.

وی چالش اصلی را در مرحله اخذ مجوزها (Registration) دانست و تصریح کرد: وقتی برای دریافت مجوز به سازمان غذا و دارو مراجعه کردیم، با خلاء قانونی مواجه شدیم. دستورالعمل‌های موجود برای نانوداروهای پایه چربی بود، در حالی که داروی ما پایه پروتئینی (آلبومین) داشت. از آنجا که این دارو واردات رسمی نداشت و تنها به صورت فوریتی وارد می‌شد، دستورالعملی برای آن وجود نداشت. مسئولان وقت به صراحت گفتند "توقع داری الزامات را از کجا بیاوریم؟ بنشینیم با هم بنویسیم!!"

ناطقیان افزود: همین فرآیند تدوین الزامات باعث شد پروسه‌ای که باید 3 ماهه طی می‌شد، 14 ماه به طول انجامد. اما در نهایت پروانه صادر شد.